Prace społeczne i praca zawodowa to dwie formy aktywności, które choć na pierwszy rzut oka mogą wydawać się podobne, w rzeczywistości różnią się pod wieloma względami. W artykule przyjrzymy się ich definicjom, celom, podstawom prawnym oraz konsekwencjom, jakie niosą dla osób je wykonujących. Wyjaśnimy też, w jakich okolicznościach prace społeczne mogą być orzekane i jak można je pogodzić z pracą zawodową.
Czym są prace społeczne – definicja prawna
Prace społeczne, formalnie określane jako nieodpłatna kontrolowana praca na cele społeczne, stanowią formę kary ograniczenia wolności przewidzianą w polskim Kodeksie karnym.
Prace społeczne to nieodpłatna, kontrolowana praca wykonywana na rzecz społeczności lokalnej, instytucji charytatywnych lub instytucji użyteczności publicznej, orzekana jako kara przez sąd.
Podstawą prawną dla prac społecznych jest art. 35 Kodeksu karnego, który określa, że sąd może orzec wykonywanie nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze od 20 do 40 godzin miesięcznie. Prace te realizowane są najczęściej w placówkach służby zdrowia, ośrodkach pomocy społecznej, organizacjach dobroczynnych lub instytucjach działających na rzecz lokalnej społeczności.
W przeciwieństwie do pracy zawodowej, prace społeczne nie mają charakteru dobrowolnego – są formą kary za popełnione wykroczenie lub przestępstwo i podlegają ścisłemu nadzorowi kuratora sądowego, który kontroluje ich wykonanie.
Praca zawodowa – charakterystyka i podstawy prawne
Praca zawodowa to aktywność zarobkowa wykonywana na podstawie stosunku pracy, umowy cywilnoprawnej lub w ramach działalności gospodarczej. Jej podstawowym celem jest uzyskanie wynagrodzenia za świadczone usługi lub wykonaną pracę, a także rozwój zawodowy i osobisty.
Podstawy prawne pracy zawodowej w Polsce reguluje przede wszystkim:
- Kodeks pracy – w przypadku stosunku pracy
- Kodeks cywilny – w przypadku umów cywilnoprawnych
- Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej – w przypadku prowadzenia własnej działalności
Kluczową cechą pracy zawodowej jest jej dobrowolność – pracownik sam decyduje o podjęciu zatrudnienia, wybierając pracodawcę i warunki pracy (w granicach określonych przez rynek pracy). Ta autonomia decyzyjna stanowi fundamentalną różnicę w porównaniu z przymusowym charakterem prac społecznych.
Najważniejsze różnice między pracami społecznymi a pracą zawodową
Prace społeczne i praca zawodowa różnią się w kilku fundamentalnych aspektach:
1. Charakter i cel – Praca zawodowa ma charakter zarobkowy i służy utrzymaniu, podczas gdy prace społeczne stanowią formę kary i mają cel resocjalizacyjny oraz naprawczy wobec społeczeństwa.
2. Dobrowolność – Praca zawodowa jest podejmowana dobrowolnie, na podstawie świadomej decyzji, natomiast prace społeczne są przymusowe, orzekane przez sąd jako konsekwencja naruszenia prawa.
3. Wynagrodzenie – Za pracę zawodową przysługuje wynagrodzenie odpowiadające wykonanym obowiązkom, podczas gdy prace społeczne są z definicji nieodpłatne i stanowią formę zadośćuczynienia wobec społeczeństwa.
4. Nadzór – Prace społeczne podlegają ściślejszemu nadzorowi (kurator sądowy monitoruje regularność i jakość wykonania) niż praca zawodowa (przełożony nadzoruje realizację obowiązków służbowych).
5. Konsekwencje prawne – Niewykonywanie pracy zawodowej może skutkować rozwiązaniem umowy i utratą źródła dochodu, natomiast uchylanie się od prac społecznych może prowadzić do poważniejszych konsekwencji prawnych, włącznie z zamianą kary na areszt.
Łączenie prac społecznych z pracą zawodową
Osoby skazane na karę ograniczenia wolności w postaci prac społecznych często stają przed wyzwaniem pogodzenia tej kary z pracą zawodową. Polskie prawo uwzględnia tę sytuację i umożliwia łączenie obu aktywności, a sądy przy orzekaniu prac społecznych powinny brać pod uwagę sytuację zawodową skazanego.
Prace społeczne powinny być wykonywane w czasie wolnym od pracy zawodowej, najczęściej w weekendy lub po godzinach pracy, aby nie kolidowały z obowiązkami zawodowymi skazanego.
W praktyce oznacza to, że:
- Skazany ma prawo do wykonywania pracy zawodowej i utrzymania źródła dochodu
- Harmonogram prac społecznych powinien być elastycznie dostosowany do godzin pracy zawodowej
- Kurator sądowy ma obowiązek uwzględnić zatrudnienie skazanego przy ustalaniu harmonogramu prac i wybrać placówkę umożliwiającą pogodzenie obu aktywności
Warto zauważyć, że wykonywanie pracy zawodowej nie jest podstawą do umorzenia czy zawieszenia wykonania kary w postaci prac społecznych. Sąd może jednak, w szczególnych przypadkach, rozważyć zamianę prac społecznych na świadczenie pieniężne, jeśli wykonywanie prac społecznych znacząco utrudniałoby skazanemu utrzymanie zatrudnienia niezbędnego do zapewnienia bytu sobie i rodzinie.
Przelicznik godzin i konsekwencje niewykonania prac społecznych
W przypadku uporczywego uchylania się od wykonywania prac społecznych, sąd może zarządzić wykonanie zastępczej kary aresztu. Jest to poważna konsekwencja, która może wpłynąć na sytuację zawodową skazanego. Stosuje się wówczas następujący przelicznik:
– Jeden dzień aresztu odpowiada dwóm dniom kary ograniczenia wolności
– Za każde dwie godziny niewykonanych prac społecznych przyjmuje się jeden dzień aresztu
Dla przykładu, jeśli skazany nie odrobił 40 godzin prac społecznych, może to skutkować zarządzeniem wykonania zastępczej kary aresztu w wymiarze 20 dni, co z pewnością zakłóci jego życie zawodowe i może prowadzić nawet do utraty zatrudnienia.
Praktyczne aspekty wykonywania prac społecznych
Osoby skazane na prace społeczne często mają wiele pytań dotyczących praktycznych aspektów wykonywania tej kary. Oto najważniejsze informacje, które pomogą w lepszym zrozumieniu tej formy kary:
1. Gdzie można odrobić prace społeczne? – Prace społeczne można wykonywać w różnorodnych instytucjach użyteczności publicznej, takich jak szpitale, domy pomocy społecznej, szkoły, urzędy gmin, zakłady oczyszczania miasta, parki miejskie, biblioteki czy organizacje charytatywne. Wybór miejsca często zależy od umiejętności skazanego oraz potrzeb lokalnej społeczności.
2. Czy prace społeczne oznaczają karalność? – Tak, informacja o orzeczeniu kary ograniczenia wolności w postaci prac społecznych jest odnotowywana w Krajowym Rejestrze Karnym, co oznacza, że osoba taka jest uznawana za karaną przez określony czas, zależny od rodzaju popełnionego czynu.
3. Czy można wyjechać za granicę mając orzeczone prace społeczne? – Krótkotrwałe wyjazdy, np. służbowe czy rodzinne, są możliwe za wcześniejszą zgodą kuratora, natomiast długotrwały wyjazd, uniemożliwiający wykonanie kary, może być podstawą do zarządzenia wykonania zastępczej kary aresztu. Warto więc zawsze wcześniej uzgodnić plany wyjazdowe z kuratorem.
4. Czy można szybciej odrobić prace społeczne? – Tak, za zgodą kuratora sądowego można wykonać więcej godzin miesięcznie niż orzeczono, co pozwala na szybsze zakończenie kary. Jest to szczególnie korzystne rozwiązanie dla osób, które chcą jak najszybciej zamknąć ten rozdział w swoim życiu i skupić się na pracy zawodowej.
Prace społeczne, choć stanowią formę kary, mogą również przynieść pozytywne skutki społeczne i resocjalizacyjne. Dla wielu skazanych stają się one szansą na naprawienie wyrządzonej szkody, zdobycie nowych umiejętności i doświadczeń, a nawet nawiązanie wartościowych kontaktów społecznych. Właściwie wykonane, pozwalają na powrót do społeczeństwa bez stygmatyzacji związanej z karą pozbawienia wolności, jednocześnie umożliwiając kontynuowanie pracy zawodowej i normalnego funkcjonowania w społeczeństwie.
O autorze
